ترسانندهء آدميان است . براى هركس از شما كه خواهد پيش افتد يا از پى رود . هركس در گرو كارى است كه كرده است ، مگر اهل سعادت ، كه در بهشت‌ها نشسته‌اند و مىپرسند از گناهكاران : كه چه چيز شما را به جهنم كشانيد ؟ مىگويند : ما از نمازگزاران نبوديم ، و به فقيران طعام نمىداديم و با آنان كه سخن باطل مىگفتند همآواز مىشديم و روز قيامت را دروغ مىانگاشتيم تا مرگ ما فرا رسيد . پس شفاعت شفاعت كنندگان سودشان نبخشد ، چه شده است كه از اين پند اعراض مىكنند ؛ مانند گورخران كه از شير مىگريزند . . . آرى كه اين قرآن اندرزى است ، هر كه خواهد آن را بخواند . و پند نمىگيرند مگر اين كه خدا خواهد . او شايان آن است كه از او بترسند و او شايان آمرزيدن است . مهمترين اشارت تاريخى اين سوره ، اشاره به اقدام رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پس از نزول نخستين آيات بر اوست . خدا از او مىخواهد از جاى خود برخيزد ، لباس خويش را تطهير كند از پليدى بگريزد و رسالت خويش را عمل كند . اشارهء تاريخى ديگر دربارهء وليد بن مغيره است . گفته‌اند پس از شنيدن آيات قرآنى در تحليل منشأ آنها مردّد شد . از يك سو جذبهء قرآن او را به سوى خود مىكشيد و از سوى ديگر ، همآوايى با مشركين و استكبار ، مانع از قبول آن مىشد . خداوند از ترديد او ياد مىكند و از اين كه او نابخردانه قرآن را سحر ناميد . « 1 » خداوند پيام مىدهد كه : « تمامى ثروتها و فرزندان و نعمتها از جانب خداست و بشر در طمع ثروت بيشتر ، اما در اصل ، بشر تنهاست و زمانى كه با آيات الهى درافتاد دوزخ در انتظار اوست . » آيات انذار براى مشركان بويژه اشراف خوش نشين قريش ، سخت كوبنده بود . آخرين آيات ، آنان را به دليل نخواندنِ نماز و عدم انفاق و همآوازى با كسانى كه سخن باطل مىگفته‌اند ، سزاوار دوزخ مىشمرد . در سورهء « الضحى » نيز از رسول خدا مىخواهد كه : « و گدا را مران ، و از نعمت پروردگارت سخن بگوى » . تأكيد قرآن بر اصول انسانى ، از همان آغاز ، در آيات نازل شده وجود دارد . در اينجا نگاهى به پيامهاى اصلى سوره اسراء كه از سوره‌هاى مهم مكّى است مناسب مىنمايد . در آغاز اشاره به معراج رسول الله است كه در قرآن ، در آغاز همين سورهء اسراء از آن سخن گفته شده است . اشاره‌اى به بنى اسرائيل در ادامه آمده و تأكيد بر اين كه هر قومى كه راه درستى را برگزيند ، نيكى آن به خودش خواهد رسيد و اگر راه بدى را انتخاب كند ، بدى آن به او خواهد رسيد . آنگاه دربارهء قرآن مىفرمايد : « اين قرآن به درست‌ترين آيينها راه مىنمايد » . و باز تأكيد بر اين كه هر فرد ، مسؤول

--> ( 1 ) . نك : مجمع الببيان ، ج 10 ، ص 387